(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.16. అధ్యాయః 016
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
యుధిష్ఠిరంప్రతి భీమవచనం॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

వైశంపాయన ఉవాచ। 12-16-0x(5835)(71360)
అర్జునస్య వచః శ్రుత్వా భీమసేనోఽత్యమర్షణః।
ధైర్యమాస్థాయ తం జ్యేష్ఠం భ్రాతా భ్రాతరమబ్రవీత్॥ 12-16-1(71361)
రాజన్విదితధర్మోఽసి న తేఽస్త్యవిదితం భువి।
ఉపశిక్షామ తే వృత్తం సదైవ న చ శక్నుమః॥ 12-16-2(71362)
న వక్ష్యామి న వక్ష్యామీత్యేవం మే మనసి స్థితం।
అతిదుఃఖాత్తు వక్ష్యామి తన్నిబోధ జనాధిప॥ 12-16-3(71363)
భవతః సంప్రమోహేన సర్వం సంశయితం కృతం।
విక్లబత్వం చ నః ప్రాప్తమబలత్వం తథైవ చ॥ 12-16-4(71364)
కథం హి రాజా లోకస్య సర్వశాస్త్రవిశారదః।
మోహమాపద్యసే దైన్యాద్యథా కాపురుషస్తథా॥ 12-16-5(71365)
ఆగతిశ్చ గతిశ్చైవ లోకస్య విదితా తవ।
ఆయత్యాం చ తదాత్వే చ న తేఽస్త్యవిదితం ప్రభో॥ 12-16-6(71366)
ఏవం గతే మహారాజ రాజ్యం ప్రతి జనాధిప।
హేతుమాత్రం తు వక్ష్యామి తమిహైకమనాః శ్రృణు॥ 12-16-7(71367)
ద్వివిధో జాయతే వ్యాధిః శారీరో మానసస్తథా।
పరస్పరం తయోర్జన్మ నిర్ద్వంద్వం నోపలభ్యతే॥ 12-16-8(71368)
శారీరాజ్జాయతే వ్యాధిర్మానసో నాత్ర సంశయః।
మానసాజ్జాయతే వ్యాధిః శారీర ఇతి నిశ్చయః॥ 12-16-9(71369)
శారీరమానసే దుఃఖే యోఽతీతే త్వనుశోచతి।
దుఃఖేన లభతే దుఃఖం ద్వావనర్థౌ చ విందతి॥ 12-16-10(71370)
శీతోష్ణే చైవ వాయుశ్చ త్రయః శారీరజా గుణాః।
తేషాం గుణానాం సాంయం యత్తదాహుః స్వస్థలక్షణం॥ 12-16-11(71371)
తేషామన్యతమోద్రేకే విధానముపదిశ్యతే।
ఉష్ణేన బాధ్యతే శీతం శీతేనోష్ణం ప్రబాధ్యతే।
`ఉభాభ్యాం బాధ్యతే వాయుర్విధానమిదముచ్యతే॥' 12-16-12(71372)
సత్వం రజస్తయ ఇతి మానసాః స్యుస్త్రయో గుణాః।
తేషాం గుణానాం సాంయం యత్తదాహుః స్వస్థలక్షణం॥ 12-16-13(71373)
తేషామన్యతమోద్రేకే విధానముపదిశ్యతే।
హర్షేణ బాధ్యతే శోకో హర్షః శోకేన బాధ్యతే।
`ఉభాభ్యాం బాధ్యతే మోహో విధానమిదముచ్యతే॥' 12-16-14(71374)
కశ్చిత్సుఖే వర్తమానో దుఃఖస్య స్మర్తుమిచ్ఛతి।
కశ్చిద్దుఃఖే వర్తమానః సుఖస్య స్మర్తుమిచ్ఛతి॥ 12-16-15(71375)
స త్వం న దుఃఖీ దుఃఖస్య న సుఖీ చ సుఖస్య చ।
నాదుఃఖీ దుఃఖభాగస్య నాసుఖీ చ సుఖస్య చ।
స్మర్తుమర్హసి కౌరవ్య దిష్టం హి బలవత్తరం॥ 12-16-16(71376)
అథవా తే స్వభావోఽయం యేన పార్థివ తుష్యసే।
దృష్ట్వా సభాగతాం కృష్ణామేకవస్త్రాం రజస్వలాం।
మిషతాం పాండుపుత్రాణాం న తస్య స్మర్తుమర్హసి॥ 12-16-17(71377)
ప్రవ్రాజనం చ నగరాదజినైశ్చ వివాసనం।
మహారణ్యనివాసశ్చ న తస్య స్మర్తుమర్హసి॥ 12-16-18(71378)
జటాసురాత్పరిక్లేశం చిత్రసేనేన చాహవం।
సైంధవాచ్చ పరిక్లేశం కథం విస్మృతవానసి॥ 12-16-19(71379)
పునరజ్ఞాతచర్యాయాం కీచకేన పదా వధం।
ద్రౌపద్యా రాజపుత్ర్యాంశ్చ కథం విస్మృతవానసి॥ 12-16-20(71380)
యచ్చ తే ద్రోణభీష్మాభ్యాం యుద్ధమాసీదరిందం।
మనసైకేన యోద్ధవ్యం తత్తే యుద్ధముపస్థితం॥ 12-16-21(71381)
యత్ర నాస్తి శరైః కార్యం న మిత్రైర్న చ బంధుభిః।
ఆత్మనైకేన యోద్ధవ్యం తత్తే యుద్ధముపస్థితం॥ 12-16-22(71382)
తస్మిన్ననిర్జితే యుద్ధే ప్రాణాన్యది విమోక్ష్యసే।
అన్యం దేహం సమాస్థాయ తతస్తైరిహ యోత్స్యసే॥ 12-16-23(71383)
`యో హ్యనాఢ్యః స పతితస్తదుచ్ఛిష్టం తదల్పకం।
బహ్వపథ్యం బలవతో న కించిత్రాయతే బలం ॥' 12-16-24(71384)
తస్మాదద్యైవ గంతవ్యం యుధ్యస్వ భరతర్షభ।
పరమవ్యక్తరూపస్య వ్యక్తం త్యక్త్వా స్వకర్మభిః॥ 12-16-25(71385)
తస్మిన్ననిర్జితే యుద్ధే కామవస్థాం గమిష్యసి।
ఏతజ్జిత్వా మహారాజ కృతకృత్యో భవిష్యసి॥ 12-16-26(71386)
ఏతాం బుద్ధిం వినిశ్చిత్య భూతానామాగతిం గతిం।
పితృపైతామహే వృత్తే శాధి రాజ్యం యథోచితం॥ 12-16-27(71387)
దిష్ట్యా దుర్యోధనః పాపో నిహతః సానుగో యుధి।
ద్రౌపద్యాః కేశపక్షస్య దిష్ట్యా తే పదవీం గతాః॥ 12-16-28(71388)
యజస్వ వాజిమేధేన విధివద్దక్షిణావతా।
వయం తే కింకరాః పార్థ వాసుదేవశ్చ వీర్యవాన్॥ ॥ 12-16-29(71389)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి రాజధర్మపర్వణి షోడశోఽధ్యాయః॥ 16॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-16-2 నచ శక్నుమః। కర్తుమితి శేషః॥
12-16-6 అగతిశ్చ గతిశ్చైవేతి ఝ. పాఠః। తత్ర ఆయత్యాముత్తరకాలే। తదాత్వే వర్తమానకాలే అగతిర్దుర్మాగః। గతిః సన్మార్గ ఇత్యర్థః॥
12-16-8 నిర్ద్వంద్వం శరీరం వినా వ్యాధిర్నాస్తి మనోవినా ఆధిర్నాస్తీత్యర్థః॥
12-16-11 శీతోష్ణే కఫపిత్తే। వాయుర్వాతః॥
12-16-12 విధానం చికిత్సా। ఉష్ణేన ద్రవ్యేణ॥
12-16-16 న దుఃఖీ సుఖజాతస్య న సుఖీ దుఃఖజస్య వా ఇతి ఝ. పాఠః॥
12-16-17 యేన పార్థివ క్లిశ్యసే ఇతి ఝ. పాఠః॥
12-16-18 న తస్య స్మర్తుమర్హసీత్యత్ర కథమితి వక్ష్యమాణం పదమపకృష్య యోజనా॥
12-16-22 యత్ర నాభిసరైరితి ద. పాఠః। తత్ర న అభిసరైరితి ఛేదః॥
12-16-23 తస్మిన్మనసి॥ 12-16-25 యుధ్యస్వ। మనోజయార్థం సన్నద్ధో భవేత్యర్థః॥
12-16-26 తస్మిన్మనసి కామవస్థాం। అవాచ్యామిత్యర్థః। ఏతన్మనః॥
12-16-28 దిష్ట్యా త్వం పదవీం గత ఇతి ఝ. పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.